/ 33 زيانكارى فرجام كافران رهنمودهايى از آيات : دو گروه از مردم هستند كه اگر آنها را با يكديگر مقايسه كنيم روشن مىشود كه به كدام يك بايد پيوست . نخست مؤمنانى كه به راهنمايى خداوند بر طريق هدايت‌اند ، شاهد خدايى ، پيامبر و امام آنان را رهبرى مىكنند . خطّ تاريخى را با تجربهء فراوان پى مىگيرند : خطّ موسى ، شاهد خدايى كه كتابى پيشرو حامل لطف الهى آورد . گروه دوم كافرانى كه به دسته‌هاى گوناگونى تقسيم شده‌اند ، و فرجام آنان آتش دوزخ است ، آيا ترديدى مىماند در اين كه حق همان است كه مؤمنان بدان گرويده‌اند ؟ امّا بيشتر مردم ايمان ندارند . در حالى كه مؤمنان به راه خدا مىروند ، كافران را مىبينى كه به خدا دروغ مىبندند و بر خود ستم مىكنند . اينان فردا روز قيامت در پيشگاه خدا حاضر مىشوند تا شاهدان ( پيامبران و اوليا ) بر آنها شهادت دهند و آنها را جدا سازند و بگويند : اينان به خدا دروغ بستند و ستم كردند ، لعنت خدا بر / 34 ستمكاران باد . صفت ديگر كافران منع از راه خداست . مىخواهند اين راه مانند جامعهء منحرف و روانهاى عقده‌دار آنان كج باشد . منكر آخرت‌اند ليكن كجا مىگريزند ؟ آيا مىتوانند از عذاب خدا برهند ؟ آن جا كسى هست كه ياريشان كند و كيفر را از ايشان بردارد ؟ نه ، بلكه عذاب دو چندان مىشود به اندازهء توانهاى سمعى و بصرى كه براى هدايت خود از آنها بهره نبردند . در واقع به خود و توانها و امكانات خويش زيان زدند . امّا افتراها و دروغهايشان مىسوزد و از اين رو و به ناچار در آخرت زيانكارتر مىشوند ، زيرا مالك چيزى جز كوه‌هايى از گناه نيستند .